Read More

Co to jest instalacja odgromowa? 

Decydując się na postawienie swojego wymarzonego domu, wiele osób styka się po raz pierwszy z pojęciem instalacji odgromowej. Czym jest ten system? W jaki sposób działa? Czy każdy wolnostojący budynek musi mieć zamontowaną instalację odgromową? Odpowiadamy poniżej!

Instalacja odgromowa – co to jest?

Nazywana jest również systemem LPS, instalacja odgromowa pełni niezwykle ważną funkcję w zabezpieczaniu budynku. Jej głównym zadaniem jest ochrona obiektu przed wyładowaniami atmosferycznymi, wskutek których może dojść, między innymi do pożaru domu lub też do przepalenia sprzętów RTV i AGD. Nie da się ukryć, że zależy od niej bezpieczeństwo nie tylko urządzeń i samego budynku, ale również znajdujących się w nim osób.

Instalacja odgromowa – z czego się składa?

System LPS składa się z kilku urządzeń, które wzajemnie się uzupełniają, pozwalając tym samym na prawidłową pracę instalacji. Elementami instalacji odgromowej są:

  • Zwody – bezpośrednio przyjmują uderzenie pioruna. Są to linki wykonane ze stali nierdzewnej oraz miedzi, układa się je najczęściej na dachu budynku.
  • Przewody odprowadzające – łączą zwody z przewodami uziemiającymi. Montuje się je przede wszystkim na zewnętrznych ścianach budynku. Należy pamiętać, aby poprowadzić je z dala od okien oraz drzwi.
  • Przewody uziemiające – łączą przewody odprowadzające z uziomem.
  • Zaciski probiercze – specjalne rozłączane połączenia śrubowe przewodów: odprowadzającego, uziemiającego. Umożliwiają między innymi pomiar rezystancji uziomu.
  • Uziom – wykonane z metalu elementy, które umieszczane są w gruncie. Do nich odprowadzany jest ładunek elektryczny.

W jaki sposób działa instalacja odgromowa?

Zasada działania instalacji jest niezwykle prosta. Polega na odprowadzaniu energii elektrycznej w głąb ziemi. Zwody przyjmują na siebie uderzenie pioruna, następnie przeprowadzają ładunek przewodami do uziomu. W ten sposób nie ma ryzyka, że piorun uderzy w inny element budynku.

Przepisy Prawa budowlanego a montaż instalacji odgromowej

Według przepisów Prawa budowlanego nie każdy budynek musi mieć zamontowaną instalację odgromową. System ten musi zostać podłączony w obiektach, w których wskaźnik zagrożenia piorunowego przekracza ustalone normy. Co istotne, wylicza się go według zsumowania różnych parametrów, w skład których wchodzą, między innymi: wymiary budynku, jego lokalizacja, materiały użyte do budowy dachu, konstrukcja. Pod uwagę brane są też wartości, jakie panują w danej strefie atmosferycznej oraz liczba osób zamieszkujących dom.

Nie należy zapominać, że wysokość parametrów wskaźnika zagrożenia piorunowego zależy od rodzaju budynku. Inne normy przewidziane są dla domów jednorodzinnych, a inne do obiektów przemysłowych lub gospodarczych. Obliczeń dokonuje się na podstawie normy PN/E05003/01.

Czy warto zamontować instalację odgromową?

Co istotne, rozsądniej jest zdecydować się na montaż instalacji odgromowej, nawet jeżeli nie jesteś zobowiązany do tej czynności według przepisów Prawa budowlanego. W Polsce średnio tysiąc razy w roku piorun uderza w budynek. Nawet połowa z tych uderzeń kończy się pożarem. Straty finansowe mogą okazać się naprawdę ogromne, warto zatem nie ryzykować.

Instalacja odgromowa zabezpiecza budynki przed skutkami wyładowań atmosferycznych. Zasada działania systemu jest prosta, polega na odprowadzeniu energii elektrycznej przewodami do uziomu. Dzięki montażowi można uniknąć, między innymi pożarów budynków oraz strat materialnych. Warto zdecydować się zatem na podłączenie instalacji odgromowej we własnym domu.

Read More

Inteligentny dom – zalety

Choć wiele osób spotkało się z pojęciem inteligentny dom, niewielu potrafi wyjaśnić, czym tak naprawdę jest taka instalacja i jakie ma zalety. Poniżej najistotniejsze informacje na ten temat. Zachęcamy do lektury! 

Inteligentny dom – co to? 

Warto zacząć od wyjaśnienia, czym jest inteligentny dom. Inteligentny dom, z angielskiego Smart Home, to obiekt, w którym zostały zamontowane nowoczesne, zintegrowane systemy sterujące domowymi urządzeniami i instalacjami. Właściciel ma tutaj automatyczną kontrolę, może sterować instalacjami zdalnie, na przykład za pomocą smartfona. 

Inteligentny dom ‒ dlaczego warto? 

Jakie są najistotniejsze zalety instalacji inteligentnego domu? Wymienić tutaj możemy większy komfort, bezpieczeństwo, oszczędność oraz mobilność. 

  1. Większy komfort ‒ inteligentny dom to przede wszystkim wygoda. Za pomocą kilku kliknięć jesteśmy w stanie zdalnie uruchomić między innymi ogrzewanie (taka opcja sprawia, że od razu wchodzimy do ciepłego domu, a to bardzo miłe, w szczególności, gdy na zewnątrz szaleje mróz). Mamy też możliwość opuszczenia bądź podniesienia rolet, uruchomienia systemu podlewania ogrodu, włączenia bądź wyłączenia oświetlenia. 
  2. Bezpieczeństwo ‒ druga z zalet opisywanej instalacji, to większe bezpieczeństwo. W razie wykrycia niebezpieczeństwa, na przykład włamania, instalacja wysyła informacje do odpowiednich służb. Co więcej, gdy czujnik gazu, czadu, dymu, ruchu wykryje niebezpieczeństwo, natychmiast nas o tym powiadomi. To nie koniec, dzięki aplikacji możemy też zdalnie wyłączyć żelazko, odłączyć podłączone do prądu urządzenia, zgasić światło. 
  3. Oszczędność ‒ inteligentny dom to także oszczędność. Dzięki możliwości regulacji działania różnego typu instalacji, na przykład ogrzewania, koszty utrzymania są zminimalizowane. 
  4. Mobilność ‒ inteligentny dom to także możliwość zdalnej kontroli. Kilka kliknięć i sprawdzimy, czy w domu bądź mieszkaniu wszystko jest w porządku. To gwarancja spokoju, gdy przebywamy poza domem na przykład, gdy jesteśmy w pracy lub na wczasach. 

Podsumowanie 

Inteligentne domy mają wielu zwolenników, coraz więcej osób decyduje się na taką inwestycję. Jakie są największe zalety takiego rozwiązania? Przede wszystkim są to wysoki komfort, większe bezpieczeństwo, oszczędność. 

Read More

Jak wybrać najlepsze panele fotowoltaiczne?

Jak wybrać najlepsze panele fotowoltaiczne?Niegdyś przeznaczone wyłącznie dla osób, które dysponują sporym budżetem, obecnie coraz bardziej powszechne i dostępne praktycznie “od ręki”. Mowa oczywiście o panelach fotowoltaicznych. Nie da się ukryć, że fotowoltaika jest technologią, której zalety zaczynają dostrzegać nie tylko właściciele firm, ale także osoby prywatne. Montaż całego systemu w obecnych czasach jest naprawdę opłacalny, korzystając z różnorodnych dofinansowań, a także atrakcyjnych ofert sprzedażowych, nie nadwyrężasz domowego budżetu. Co warto jednak wiedzieć przed zakupem odpowiednich paneli fotowoltaicznych? Na co zwrócić uwagę?

Jakie ogniwa wybrać?

Głównymi urządzeniami całego systemu fotowoltaicznego są oczywiście panele, które pobierają energię słoneczną i następnie przekazują ją do inwertera. Ogniwa fotowoltaiczne można podzielić na trzy kategorie: polikrystaliczne, monokrystaliczne i amorficzne. Obecnie nie montuje się już praktycznie ogniw amorficznych, ponieważ cechują się one naprawdę niską sprawnością, która utrzymuje się zaledwie na poziomie 8%. Dużą popularnością natomiast cieszą się ogniwa polikrystaliczne i monokrystaliczne, jakie warto wybrać?

Najbardziej opłacalnymi ogniwami krzemowymi są monokrystaliczne, wykonane z pojedynczego bloku krzemu, który wytworzony jest ze stopów piasku krzemowego i boru. Osiągają one sprawność od 17 do ponad 18%, co pozwala im na naprawdę efektywną pracę. Dla porównania ogniwa polikrystaliczne osiągają wydajność zaledwie około 16% i wykonane są ze sprasowanego bloku krzemu. Tego typu urządzenia przeznaczone są przede wszystkim dla budynków, na przykład domków letniskowych, w których fotowoltaika stanowi dodatkowe lub alternatywne źródło wytwarzania energii elektrycznej.

Moc paneli fotowoltaicznych

Wybierając odpowiednie panele fotowoltaiczne, warto zwrócić uwagę na ich moc. Co istotne, zanim kupisz sprzęt o określonej mocy, przeanalizuj dokładnie swoje półroczne rachunki za prąd. Dzięki temu będziesz wiedzieć, ile tak naprawdę średnio zużywasz energii. Co ciekawe, każdy system fotowoltaiczny o mocy 1 kWp produkuje mniej więcej 1000 kWh energii, uważa się, że jest to również wartość szacunkowego zużycia prądu przez jedną osobę w ciągu roku. Jeżeli zatem roczne zapotrzebowanie na prąd jest równe mniej więcej 3000 kWh, instalacja PV powinna być równa 3,75 kWp. W taki sposób wygenerowana energia będzie w stanie pokryć całość zapotrzebowania na prąd w ciągu roku dla jednego gospodarstwa domowego.

Trwałość paneli fotowoltaicznych

Producenci zapewniają, że panele fotowoltaiczne mogą sprawnie działać przez mniej więcej 25 lat. Z racji tego, że jest to technologia dosyć nowa, nie jesteśmy w stanie dokładnie sprawdzić, czy rzeczywiście jest to prawdą. Na pewno trzeba co roku zwrócić uwagę na stopień zużycia paneli. Największe spadki mocy można zauważyć w pierwszych latach użytkowania, natomiast z biegiem czasu wartości te powinny maleć. Jeśli po kilku latach zauważysz, że wydajność Twoich paneli drastycznie spadła, z pewnością doszło do ich uszkodzenia. Nie jest również tajemnicą, że warto decydować się na zakup paneli fotowoltaicznych od polecanych producentów. Wtedy będziesz mieć pewność, że kupujesz produkt solidny, trwały, a także wydajny.

Najlepsze panele fotowoltaiczne to te, które spełniają wymogi odpowiedniej wydajności dla danego gospodarstwa domowego. Przede wszystkim przed zakupem warto zwrócić uwagę na rodzaj ogniw fotowoltaicznych. Należy również przeanalizować wysokość rachunków i na tej podstawie dobrać odpowiednią moc paneli, a także zwrócić uwagę na trwałość całego systemu fotowoltaicznego. Nie da się ukryć, że rozsądniej nabyć urządzenia od sprawdzonej firmy zajmującej się sprzedażą wysokojakościowych paneli.

Read More

Z czego składa się instalacja fotowoltaiczna?

Instalacje fotowoltaiczne cieszą się coraz większą popularnością. Taka instalacja umożliwia wytworzenie prądu z darmowej energii słonecznej, a to natomiast generuje spore oszczędności. Z jakich elementów składa się wspomniana instalacja? Poniżej najistotniejsze informacje. Zachęcamy do lektury! 

Instalacja fotowoltaiczna ‒ z czego się składa? 

  • Panele fotowoltaiczne – jak zapewne wszyscy wiedzą, instalacja fotowoltaiczna składa się z paneli fotowoltaicznych, czyli z baterii słonecznych. Panele zbudowane są z ogniw fotowoltaicznych, które z darmowej energii słonecznej produkują energię elektryczną. Na rynku dostępne są panele mono- i polikrystaliczne, wykonane w różnych technologiach. Panele monokrystaliczne są bardziej wydajne, wyróżniają się też większą odpornością na działanie szkodliwych czynników atmosferycznych. Takie panele są jednak droższe od polikrystalicznych. 
  • Inwerter, czyli falownik ‒ bardzo ważnym elementem instalacji fotowoltaicznej jest inwerter, czyli falownik. To właśnie falownik odpowiada za zmianę napięcia stałego na zmienne, czyli zmianę prądu wytwarzanego przez panele na prąd, z którego korzystamy na co dzień. Co więcej, to właśnie falownik kontroluje pracę całej instalacji. Wyróżniamy różne rodzaje falowników, między innymi falowniki 1-fazowe, 3-fazowe, wyspowe, sieciowe i inne. 
  • Zabezpieczenia AC/DC ‒ kolejne elementy opisywanej dziś instalacji to zabezpieczenia zmiennoprądowe, czyli AC i stałoprądowe, czyli DC. Takie zabezpieczania chronią instalację przed wyładowaniami i przepięciami.

Inne elementy instalacji fotowoltaicznej 

Jakie jeszcze elementy wchodzą w skład instalacji fotowoltaicznej? Tutaj wymienić możemy:

  • konstrukcje montażowe
  • okablowanie i przewody 
  • optymalizatory 
  • licznik zużycia i produkcji energii 

Podsumowanie 

Na montaż instalacji fotowoltaicznej decydują się zarówno osoby prywatne, jak również firmy i przedsiębiorstwa. Wspomniana instalacja składa się z takich elementów, jak panele fotowoltaiczne, falownik, zabezpieczenia, przewody. Ważna jest także konstrukcja, na której umieszczone zostaną panele. 

Read More

O programie Mój Prąd

W celu spopularyzowania montażu paneli fotowoltaicznych oraz możliwości podłączenia całego
systemu, a także rozpowszechniania wiedzy na temat OZE, czyli Odnawialnych Źródeł Energii,
powstał program rządowy Mój Prąd. Na czym polega ten program i na jakich zasadach
wystartowała trzecia edycja?

Program Mój Prąd

Jest to ogólnopolski program, który zakłada dofinansowanie zakupu oraz montażu paneli
fotowoltaicznych. W przedsięwzięciu tym mogą brać udział osoby fizyczne, które chciałyby uzyskać
wsparcie finansowe do budowy kolektorów słonecznych. Założenia programu są dosyć korzystne,
kwota dofinansowania, jaką można uzyskać to 3000 zł na instalację. Program działa od 2019 roku,
obecnie 1 lipca 2021 roku, rozpoczęła się jego trzecia edycja.

Czy ruszy czwarta edycja programu mój prąd?
Dla wielu zagadką nadal pozostaje fakt, czy ruszy czwarta edycja programu rządowego Mój Prąd,
ponieważ trzecia zaskoczyła wielu niższą niż dotychczas kwotą dofinansowania, a jest to 3000 zł
zamiast wcześniejszych 5000 zł. Analizy pokazały wzrost ilości montowanych instalacji i zwiększenie
popularności odnawialnych źródeł energii co podzieliło założony budżet na więcej potencjalnych
odbiorców. Obecnie działa platforma https://gwd.nfosigw.gov.pl/ generator wniosków o
dofinansowanie, pozwala wraz z profilem zaufanym złożyć dokumenty bez wychodzenia z domu. Nasi
pracownicy pomagają w wypełnieniu takiego wniosku.

Spekuluje się, że czwarta edycja ruszy w drugiej połowie 2022 roku i odbędzie się na zupełnie innych
zasadach. Ze względu na proponowane nowe sposoby rozliczeń z dostawcami prądu, większy nacisk
będzie kładziony na magazynowanie energii w bankach bateryjnych i konsumpcję bieżącą.


Warunki programu Mój Prąd
Jakie warunki trzeba spełnić, aby móc skorzystać z programu Mój Prąd? Przede wszystkim należy być
osobą fizyczną, a także złożyć wniosek o dofinansowanie, cała usługa jest oczywiście bezpłatna i
obejmuje instalacje fotowoltaiczne o mocy 2 do 10 kW. Trzeba również dysponować dokumentami,
które potwierdzają montaż paneli i całej instalacji.

Nowe rozliczenie prosumentów?
Nowe rozliczenie prosumentów

Co ciekawe, obecnie trwają też prace nad nowelizacją ustawy, która mówi o stawkach prosumenckich za użytkowanie oraz

dystrybuowanie energii elektrycznej pochodzącej z systemów fotowoltaicznych. Nie jest to jednak nic pewnego, chociaż mówi się, że

stawki prosumenckie oraz upusty mają zostać jednakowo uogólnione. Nowy system miałby się opierać w rozliczeniu prosumentów 1:1,

chodzi o to, że prosumenci indywidualni i zbiorowi mieliby taki sam rodzaj upustu.

Z dotychczasowych dwóch edycji programu Mój Prąd skorzystało naprawdę bardzo wielu Polaków, którzy zdecydowali się na montaż

instalacji fotowoltaicznej. Obecnie trwa składanie wniosków na edycję Mój Prąd 3.0 i mimo zmniejszonej kwoty dopłat,

to wraz z ulgą termomodernizacyjną, jest to nadal opłacalna inwestycja, która przy stale rosnących cenach za energię elektryczną,

zwróci się bardzo szybko i po kilku latach pozwoli cieszyć się darmowym prądem.

Read More

Fotowoltaika – czy się opłaca?


Mimo że montaż paneli fotowoltaicznych nie jest niczym nowym, dopiero kilka lat temu proces ten spopularyzował się w Polsce. Nic dziwnego, ponieważ korzystając z tych rozwiązań, można przede wszystkim zaoszczędzić pieniądze na rachunkach za prąd. Wspiera się w ten sposób również OZE, czyli Odnawialne Źródła Energii. Jak wiadomo, takimi źródłami są, m.in.: słońce, czy wiatr. Czy jednak montaż systemu fotowoltaicznego w domu lub innym budynku zawsze się opłaca? Zachęcamy do przeczytania artykułu!

Dlaczego warto zdecydować się na montaż instalacji fotowoltaicznych?

Oprócz typowych, dwóch argumentów: obniżki cen za rachunki prądu oraz wsparcia ekologii montaż systemów fotowoltaicznych ma naprawdę wiele zalet. Przede wszystkim ceny paneli stale maleją. Nie są to zatem inwestycje tak drogie, jak jeszcze kilka lat temu. Nie da się ukryć, że opłaca się je zamontować nawet wtedy, gdy nie chcesz starać się o żadną dotację. Obecnie za 1kW zapłacisz już nawet mniej więcej 4 lub 5 tysięcy, a nie 10 tys. jak jeszcze kilka lat temu. 

Produkuje się coraz lepsze i wydajniejsze ogniwa fotowoltaiczne. Najczęściej montowane są obecnie panele monokrystaliczne, efektywność pozyskiwanej przez nie energii, określa się na mniej więcej 18-21%, jest to naprawdę dobry wynik. Bardzo rzadko montuje się aktualnie ogniwa polikrystaliczne, ich efektywność wynosi około 15-16%.

Nie da się również ukryć, że coraz więcej pieniędzy płaci się za użytkowanie energii elektrycznej. Szacuje się, że co roku wzrastają ceny opłat za prąd o kilka procent, a za 10 lat może być to nawet ponad 50%. Dzięki wykorzystywaniu OZE można pozyskiwać tę energię w sposób naturalny, a także stać się prosumentem, czyli podpisać umowę ze swoim dostawcą prądu. Dzięki temu zmagazynowana nadwyżka energii elektrycznej trafia do dostawcy prądu, a Ty w momencie gorszych warunków pogodowych, możesz skorzystać ze zgromadzonych zapasów.

Kiedy warto przemyśleć montaż paneli?

Jak wiadomo, są również sytuacje, gdy podłączanie tego typu paneli wiąże się z szeregiem wątpliwości. Właściciele nieruchomości muszą w takich wypadkach dokładnie przemyśleć montaż tego typu rozwiązania. Są to na pewno sytuacje, takie jak:

  • Duże zacienienie obszaru budynku, północna strona dachu – jeśli budynek jest położony na takim terenie, gdzie nie dociera słońce, warto przemyśleć montaż fotowoltaiki. Podobnie jest również w sytuacji, gdy dach znajduje się od północnej strony. Aby fotowoltaika dobrze działa, a inwestycja szybko się zwróciła, potrzebne jest odpowiednie naświetlenie paneli.
  • Dach w złym stanie – jeśli planujesz remont dachu, a chcesz zamontować na nim panele, rozsądniej jest przeprowadzić generalną modernizację, zanim zdecydujesz się na montaż,

Warto jednak spotkać się z firmą montującą panele słoneczne, gdyż niektóre problemy można rozwiązać całkowicie w inny sposób, np. panele można postawić także na gruncie, nie tylko na dachu. Profesjonaliści z pewnością doradzą Ci, jaką decyzję podjąć.

Fotowoltaika – czy się opłaca? W większości przypadków jest to inwestycja naprawdę opłacalna, gdyż montaż paneli słonecznych ma wiele zalet, poza tym inwestycja stosunkowo szybko się zwraca. Można również czerpać wymierne korzyści z produkcji własnego prądu. Warto przemyśleć podłączanie systemów fotowoltaicznych nawet w przypadku gdy teren, na którym stoi Twój budynek, jest zacieniony. Dobrze jednak w takim momencie skonsultować się z profesjonalną firmą, gdyż oni zaproponują odpowiednią konstrukcję i lokalizację instalacji na dachu czy gruncie.

Read More
Fire alarm switch

Wyłącznik PPOŻ w instalacjach fotowoltaicznych

Obecnie coraz więcej osób decyduje się na to, aby zamontować u siebie na dachu lub też na
gruncie, obok domu panele fotowoltaiczne. Nic dziwnego, wykorzystanie Odnawialnych Źródeł
Energii jest dość popularne, opłacalne, pozwala też na wsparcie środowiska. Podstawową zaletą
fotowoltaiki jest oczywiście znaczne obniżenie rachunków za energię elektryczną. Warto zwrócić
także uwagę na to, iż coraz więcej systemów fotowoltaicznych zostaje wyposażonych w wyłącznik
przeciwpożarowy. Dlaczego warto zdecydować się na montaż instalacji z tym urządzeniem?

Wyłącznik PPOŻ

Coraz więcej instalacji fotowoltaicznych zostaje wyposażonych w specjalną skrzynkę, która jest
automatycznym wyłącznikiem przeciwpożarowym. Jej działanie polega na odcięciu dostępu prądu
podczas akcji gaśniczej, w momencie, gdy wybuchnie pożar, a także, gdy temperatura w urządzeniu
osiągnie 100 stopni. Wyłączniki PPOŻ warto zamontować na zewnątrz, aby nie wprowadzać kabli
prądu stałego do budynku.
Warto dodać, że sam wyłącznik nie musi być oczywiście podłączony w jednym, konkretnym miejscu w
systemie. Możesz wybrać mu dowolne, zlokalizowane na zewnątrz, takie, w którym uda się Ci go
podłączyć do reszty instalacji. Co istotne, wyłącznik ten montuje się dość trudno, gdyż konieczna jest
wiedza z zakresu elektryki, ale nasza ekipa, która zajmuje się montażem paneli i instalacji
elektrycznych, posiada potrzebne umiejętności, wiedze i doświadczenie aby poprawnie wyposażyć
instalację w tego typu wyłącznik.

 

Prawo Budowlane a PPOŻ

Zdecydowanie się na montaż instalacji fotowoltaicznych wraz z wyłącznikiem przeciwpożarowym jest
dość rozsądnym posunięciem w obecnych czasach, zwłaszcza biorąc pod uwagę przepisy Prawa
Budowlanego.
W 2020 roku nastąpiła nowelizacja przepisów budowlanych, która mówi o tym, że każda instalacja
fotowoltaiczna o mocy powyżej 6,5 kWp musi zostać uzgodniona z rzeczoznawcą ds. Zabezpieczeń
ppoż i zgłoszona do organów Państwowej Straży Pożarnej. Biorąc pod uwagę te rozporządzenia,
warto ochronić dodatkowo swoją instalację fotowoltaiczną, montując właśnie tego typu wyłącznik.
Zmiany w prawie budowlanym pokazały, że obecnie dużą uwagę zwraca się na dodatkowe
zabezpieczenie tego typu instalacji. Wyłącznik izoluje przewody DC, które biegną właśnie pomiędzy
panelami a inwerterem, dzięki temu zapobiega się porażeniu prądem stałym podczas akcji gaśniczej
Wyłącznik PPOŻ – czy warto go zamontować? W obecnej sytuacji jest to w zasadzie konieczne, biorąc
pod uwagę zmiany w Prawie Budowlanym, a także fakt dodatkowego zabezpieczenia instalacji. Nigdy
nie można przewidzieć tego, kiedy i o jakiej porze wybuchnie pożar. Warto, aby cały system
fotowoltaiczny miał automatyczny wyłącznik, który od razu odetnie zasilanie.